Zamonaviy sotsiolingvistika tilni inson va jamiyat, inson va ijtimoiy institutlar, shaxs va davlat, shaxs va ijtimoiy qoidalar munosabatida bajaradigan vazifalari nuqtayi nazaridan oʻrganmoqda. Shuningdek, til qonunchiligi, tillarning huquqiy maqomi, davlat tili, rasmiy til, ishchi til, millatlararo muloqot tili, globallashuv sharoitida milliy tillarga xalqaro tillarning ta’siri, xalqaro tillar ta’siri sharoitida milliy tillarning raqobatbardoshligini oshirish, terminologiyani milliylashtirishda sotsiolingvistik tadqiqotlarning oʻrni kabi masalalar bilan faol shugʻullanilmoqda.
Ma’noning shakliy-moddiy ifodalanishi, lisoniy birlikdagi turfa ziddiyat va shakldagi ma’noning o‘zgarishi, taraqqiyoti benihoya murakkab jarayon bo‘lib, tilday sirli olamning tabiiy takomilini ta’min etadigan bu zaruriy jarayonlarning qonuniyatlarini inkishof etish til ilmidagi azaliy va abadiy vazifalardandir.
Mazkur monografiya til ijtimoiyligi, tilning ijtimoiy vazifalari, tilda ijtimoiy farqlanish, tilning demografik quvvati, til va jamiyat ta’sirlashuvi, til siyosati, til vaziyati, ikkitillilik va ko‘ptillilik muammolari, til qonunchiligi, davlat tili, rasmiy til, ishchi til, ona tili, etnik til, birinchi til, ikkinchi til, tilning yashash shakllari, sotsiolingvistika boʻlimlari va ijtimoiy tilshunoslikning boshqa muhim tushunchalari tadqiqiga bag‘ishlangan.
Ё.Р. Одилов. Глобаллашув даври публицистикаси тилининг тараққиёти. Тошкент: Nodirabegim, 2020. - 140 b.
Лутфуллаева Д., Эшонқулов О. - Тошкент: Navro‘z . 2018. – Б. 110.
Таржимон ва нашрга тайёрловчи С.Рафиддинов - Тошкент: Мовароуннаҳр, 2018. – 260 б.
Таржимон ва нашрга тайёрловчи С.Рафиддинов - Тошкент: Мовароуннаҳр, 2018. – 216 б.
(Нашрга тайёрловчи Э.Очилов). - Тошкент: Тасвир, 2018. – 800 б.
Қўчқорова М. - Тошкент: Академнашр, 2018. – 256 б.
Nazarov.B., Qahramonov Q., va bosh. - Toshkent: “MUXR-PRESS”, 2018, 495 b.
Жўраев М., Сатторов У. - Тошкент: “Paradigma”, 2018. – 192 бет.
Жўраев М. - Тошкент: “Paradigma”, 2018. – 240 б.(15 б.т.).
Imomnazarova Sh. - 2017. – 2,5 б.т. (Америка қўшма штатлари).
Сост., авт. передисловие Е.Э.Хабунова. Подготовка текста к изданию: М.Жўраев и др. Элиста: Калмицкий государственный университет им. Б.Б.Городикова, 2017. – 22,9 п.л. (Россия федерацияси).
Нашрга тайёрловчи, сўзбоши ва изоҳлар муаллифи Ж.Эшонқулов - Тошкент: Академнашр, 2018. – 480 б.
Alisher Navoiy. Shohbaytlar. 2-kitob. – Toshkent: Tamaddun, 2016. - 208 bet.
Ushbu 2-kitobda ulug‘ mutafakkir Alisher Navoiyning “Xamsa” tarkibiga kiruvchi besh doston: “Hayrat ul-abror”, “Farhod va Shirin”, “Layli va Majnun”, “Sab’ayi sayyor” hamda “Saddi Iskandariy” nasriy asarlaridan saralab olingan shohbaytlar jamlangan. Unda baytlarning nazmiy shaklidagi asli va baytning nasriy bayonlari raqamlangan holda berilgan.
Alisher Navoiy. Shohbaytlar. 1-kitob. – Toshkent: Tamaddun, 2016. - 184 bet.
Mazkur kitobda buyuk san’atkor shoir Alisher Navoiyning mashhur “Xazoyin ul-maoniy” nomli chor devoniga kiritilgan “G‘aroyib us-sig‘ar”, “Navodir ush-shabob”, “Badoye’ ul-vasat”, “Favoyid ul-kibar” kabi lirik she’rlari jamlangan to‘plamidan saralab olingan shohbaytlar o‘rin olgan. Hazrat Navoiyning 575 yillik yubileyiga sovg‘a sifatida tayyorlangan 575 ta shohbayt shoir ijodining eng go‘zal namunalarini o‘zida aks ettirgan.
I.Haqqul. Navoiyga qaytish. – Toshkent: Tafakkur, 2016. – 222 b.
“Navoiyga qaytish”ning uchinchi kitobidan buyuk mutafakkir hayoti, dunyoqarashi, asarlarining yozilish tarixi bilan bog‘liq yangi faktlar va tahlillar, ulug‘ shoir ijodini teran tadqiq etish yo‘lidagi o‘ziga xos yondashuvlar aks etgan maqolalar, g‘azallar, ruboiy, qit’alar talqin-sharhi o‘rin olgan. Mazkur seriyaning birinchi kitobi 2007-yil, ikkinchi kitobi 2011-yilda ayni nomda chop etilgan va ko‘pchilik e’tiborini qozongan edi.
O‘zbek xalq ijodi yodgorliklari. 2-jild. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, 2015.
“O‘zbek xalq ijodi yodgorliklari” 100 jildligining ushbu jildi “Qironxon” dostonining o‘ziga xos xususiyatlari, syujetining yuzaga kelish tarixi, asosiy motivlar tarkibi, obrazlar silsilasi va badiiyati haqidagi so‘zboshi-tadqiqot, asar matni, mifologik va tarixiy nomlar, etnografik tushunchalar, jo‘g‘rofiy atamalar hamda iboralar izohi, lug‘at, baxshilar va dostonni yozib oluvchilar haqida ma’lumotlar, foydalanilgan adabiyotlar va manbalar ro‘yxati, shartli qisqartmalar, fotomateriallar, nota yozuvlari, shuningdek, rus va ingliz tillaridagi rezyume bilan ta’minlangan.
Mahkamov N., Ermatov I. Tilshunoslik terminlarining izohli lug‘ati. – Toshkent: Fan, 2013. – 144 b.
N.Mahkamov va I.Ermatovlar tomonidan tuzilgan va o‘zbek-lotin yozuvida chop etilgan “Tilshunoslik terminlarining izohli lug‘ati” maktab darsliklaridagi tilshunoslik terminlari taraqqiyotini namoyish qiladi hamda ushbu soha terminlarini tartibga solishga yordam beradi.
Mahmudov N., Odilov Y. So‘z ma’no taraqqiyotida ziddiyat. O‘zbek tili enantiosemik so‘zlarining izohli lug‘ati. – Toshkent: Akademnashr, 2014. – 288 bet.
“So‘z ma’no taraqqiyotida ziddiyat. O‘zbek tili enantiosemik so‘zlarining izohli lug‘ati kitobi innovatsion loyiha bo‘yicha bajarilgan ishning natijasi bo‘lib, tadqiqot va lug‘at qismlaridan iborat. Kitobning lug‘at qismi zamonaviy leksikografiyadagi ilk ishlardandir.
Ruscha-o‘zbekcha lug‘at. 2 jildlik. I jild. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2013. – 896 b.; II jild. – Toshkent: O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2013. – 888 b.
Ikki jildli “Ruscha-o‘zbekcha lug‘at” mamlakatimiz milliy til siyosati talablaridan kelib chiqib qayta ishlangan va 10 000 ga yaqin so‘z va so‘z birikmalari bilan boyitilgan lug‘at bo‘lib, unda hozirgi rus adabiy tilidagi 60 mingdan ortiq so‘z tegishli illustratsiyalari bilan o‘zbekchaga tarjima qilib berilgan.
Begmatov E.A., Madvaliyev A.P. O‘zbek tilining imlo lug‘ati. – Toshkent: Akademnashr, 2013. (lotin va kirill)
O‘zbek-kirill va o‘zbek-lotin yozuvlarida chop etilgan “O‘zbek tilining imlo lug‘ati” (520 bet) - “O‘zbek tilining imlo lug‘ati” (528 bet) kitoblari o‘zbek tilshunosligi tarixida yaratilgan eng katta hajmli imlo lug‘atlari bo‘lib, ular 85 000 dan ortiq so‘z va so‘zshakllarni o‘z ichiga oladi. Bu lug‘atlar o‘zbek tili leksikasi va terminologiyasi sohasidagi har xilliklarni bartarf etishda, so‘z va terminlar yozilishini meyorlashtirishda muhim rol o‘ynaydi.
Odilov Y. O‘zbek tilida leksik va frazeologik enantiosemiya. – Toshkent: Tafakkur, 2015. – 240 bet.
“O‘zbek tilida leksik va frazeologik enantiosemiya” monografiyasida enantiosemiya – bir so‘z yoki ibora ma’nolari o‘rtasidagi ziddiyat leksik va frazeologik birliklar doirasida o‘rganilgan; unda enantiosemiyaning nazariy asoslari, turlari o‘zbek tili materiallari asosida sinxron va diaxron aspektda yoritilgan.
O‘zbek tili punktuatsiyasining asosiy qoidalari. - Toshkent: O‘zbekiston, 2015. - 88 bet.
“O‘zbek tili punktuatsiyasining asosiy qoidalari” qo‘llanmasi tinish belgilarining ishlatilishi bilan bog‘liq ayrim chalkashliklarni bartaraf etish maqsadida tuzilgan. Ushbu qoidalar yozma nutqni to‘g‘ri, aniq, ifodali bayon qilish, uning tez tushunilishini ta’minlash uchun xizmat qiladi.
Mahmudov N., Xudoyberganova D. O‘zbek tili o‘xshatishlarining izohli lug‘ati. – Toshkent: Ma’naviyat, 2013. – 320 b.
“O‘zbek tili o‘xshatishlarining izohli lug‘ati” o‘zbek tilining boy ifoda imkoniyatlarini o‘rganuvchilar uchun o‘ziga xos manba sanaladi. Lug‘atdan gumanitar yo‘nalishdagi ta’lim muassasalarining o‘qituvchilari va talabalari badiiy asar tili va uslubini, nutqning kommunikativ sifatlarini tahlil qilishda qo‘llanma sifatida foydalanishlari mumkin.
Begmatov E.A. O‘zbek tili antroponimikasi. – Toshkent: Fan, 2013. – 264 b.
“O‘zbek tili antroponimikasi” nomli kitobi o‘zbek antroponimlari (kishi ismlari)ni o‘rganish sohasidagi yutuqlar, muammo va vazifalarni umumlashtiruvchi monografiya bo‘lib, unda o‘zbek ismlarining lisoniy, sotsiolingvistik, etnolingvistik, nominativ xususiyatlari nazariy va amaliy jihatdan tadqiq etilgan.
Xudoyberganova D. Matnning antropotsentrik tadqiqi. – Toshkent: Fan, 2013. – 136 b.
Xudoyberganova D. Lingvokulturologiya terminlarining qisqacha izohli lug‘ati. – Toshkent: Turon zamin ziyo, 2015. – 44 bet.
“Lingvokulturologiya terminlarining qisqacha izohli lug‘ati” tilshunoslikning yangi bir tarmog‘i bo‘lmish lingvokulturologiyaga oid terminlar izohiga bag‘ishlangan. Lug‘at til ta’limi sifatini oshirishda katta ahamiyatga ega.
Begmatov E. Ismlarning sirli olami. – Toshkent: O‘zbekiston, 2014. – 176 b.
“Ismlarning sirli olami” monografiyasida xalqimizning qadimgi qadryatlaridan bo‘lmish ismlar, bolaga ism bnrish, shu bilan bog‘liq urf-odatlar, tushuncha va tasavvurlar, har bir ismning ma’nosi, uning asosini tashkil qiluvchi holatlar haqida atroflicha fikr yuritiladi.